Ο κυπριακός λαός διακρίνεται για την αγάπη του στα μανιτάρια, και η τρέχουσα εποχή είναι ιδανική για το μάζεμα τους, με πολλούς συλλέκτες να έχουν ήδη ξεκινήσει τις περιπέτειες τους. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε πώς μπορεί κάποιος να διακρίνει τα βρώσιμα από τα δηλητηριώδη μανιτάρια, καθώς στο νησί υπάρχουν μύκητες που είναι επικίνδυνοι για τη ζωή.
Οικολογική σημασία
Η οικολογική αξία των μανιταριών είναι πολύ σημαντική, καθώς αυτοί οι μύκητες έχουν την ικανότητα να απορροφούν οργανικές ουσίες όπως η γλυκόζη, το σάκχαρο και το άμυλο. Ανταποδίδουν στα φυτά προσφέροντάς τους φωσφόρο και νιτρικά, ενισχύοντας το ριζικό τους σύστημα και αυξάνοντας την αντοχή τους σε ξηρασίες και ασθένειες.
Μπορεί να… σκοτώσουν
Κάποια είδη δηλητηριωδών μανιταριών ενδέχεται να είναι θανατηφόρα, καθώς οι τοξίνες τους προκαλούν σοβαρές βλάβες σε ζωτικά όργανα, όπως το ήπαρ και οι νεφροί. Ορισμένες περιπτώσεις δηλητηρίασης μπορεί να οδηγήσουν σε οξεία νεφρική ανεπάρκεια, με τα συμπτώματα να μπορεί να εμφανιστούν καθυστερημένα, δυσκολεύοντας έτσι τη θεραπεία.
Έξι από τα «φονικά» είδη μανιταριών
«Amanita phalloides»
Απαντάται κυρίως σε πλατύφυλλα και μικτά δάση, κατά τους φθινοπωρινούς και ανοιξιάτικους μήνες, όταν εμφανίζονται επίσης και τα βρώσιμα μανιτάρια όπως βωλίτες και κανθαρέλες.
Το Amanita phalloides αρχικά έχει σχήμα αυγού, καλυμμένο από λευκό μεμβρανώδες πρώτο πέπλο. Το καπέλο του είναι αρχικά κυρτό και σταδιακά επίπεδο, με διάμετρο 5 έως 15 εκατοστά, σε χρώμα λαδό-καφετί έως λαδό-κιτρινωπό.
«Amanita proxima»
Το Amanita proxima ή Αμανίτης ο παραπλήσιος είναι ένα μεγάλο, λευκό μανιτάρι, που μπορεί να προκαλέσει νεφρική ανεπάρκεια και ηπατική καταστροφή. Εμφανίζεται κυρίως τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες σε νότιες περιοχές της Ευρώπης.
Το καπέλο του έχει διάμετρο 5-15 εκατοστά και είναι αρχικά κυρτό και λεία σταδιακά στο χρώμα υπόλευκο.
«Amanita pantherina»
Είναι χαρακτηριστικό μανιτάρι που σπάνια συγχέεται με κάποιο βρώσιμο. Όμως, οι έμπειροι συλλέκτες θα πρέπει να είναι προσεκτικοί, καθώς έχει ομοιότητες με τον Amanita rubescens. Φυτρώνει σε δάση πλατύφυλλων και κωνοφόρων την άνοιξη και φθινόπωρο.
Το καπέλο του Amanita pantherina είναι ημισφαιρικό αρχικά και φτάνει σχεδόν επίπεδο στην ωριμότητα, με διάμετρο 4-11 εκατοστά και καστανό ή γκρι-καφέ χρώμα.
«Omphalotus olearius»
Το Omphalotus olearius, γνωστό ως Ομφαλωτός των ελαιώνων, προκαλεί έντονες γαστρεντερικές διαταραχές που μπορεί να διαρκέσουν για μέρες, λόγω της τοξίνης μουσκαρίνης. Είναι κοινό σε θερμόφιλου είδους και εμφανίζεται την άνοιξη, καλοκαίρι και φθινόπωρο.
Η διάμετρος του καπέλου του φτάνει τα 5-10 εκατοστά και έχει χρώμα κίτρινο-πορτοκαλί έως σκούρο κόκκινο-καφέ, ενώ τα ελάσματα του είναι πυκνά και κίτρινα-πορτοκαλί.
«Galerina marginata»
Το Galerina marginata ανήκει στην οικογένεια Hymenogastraceae και είναι θανατηφόρο, προκαλώντας το φαλλοειδικό σύνδρομο. Αναπτύσσεται σε ομάδες σε κορμούς και κλαδιά, κυρίως το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
Η διάμετρος του καπέλου του κυμένεται από 1 έως 7 εκατοστά και το χρώμα του είναι κόκκινο-καφέ και μελί-κιτρινωπό.
«Cortinarius splendens»
Ο Cortinarius splendens, βασιδιομύκητας από την Ευρώπη, έχει συνδεθεί με δηλητηριάσεις που προκαλούν νεφρική ανεπάρκεια, αν και τα συμπτώματα είναι λιγότερο σοβαρά.
Συμπτώματα και θεραπεία
Σε περιπτώσεις δηλητηρίασης από τοξικά μανιτάρια, δεν υπάρχει αντίδοτο, παρα μόνο η άμεση προληπτική παρέμβαση.
Τα αρχικά συμπτώματα είναι γαστρεντερικά, όμως σε σοβαρές περιπτώσεις η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή ζωτικών οργάνων όπως οι νεφροί και το ήπαρ. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική.
Ευχαριστίες στους Μιχάλη Λοϊζίδη και Δημήτρη Πολυκάρπου για την πολύτιμη βοήθεια και τις πληροφορίες που ελήφθησαν από προηγούμενη έρευνά μας.
